L Lan - nhớ người dưng

Đi xa Sài Gòn tôi nhớ gì nhứt? Nói thiệt sợ người ta cười. Chứ tôi nhớ người ta lắm. Nhớ người ruột thịt đương nhiên, nhớ bạn bè thân thích đã đành. Tôi còn nhớ người dưng nữa, những người mà nếu biết tôi nhớ họ chắc họ lăn ra cười ngất. Chính tôi còn tự thấy lạ lùng là tại sao tôi nhớ người ta. Nhứt là trong giấc chiêm bao. Nhiều khi tôi nằm mơ thấy mình thức dậy một sáng trời mưa, che dù ra đầu hẻm ăn bánh cuốn. Tôi đứng cạnh cái nồi tráng bánh đang hầm hập bốc khói, nói với những người đang xì xụp ăn bánh cuốn nóng hổi là cho tôi ăn với. Họ nói thì ăn đi. Tôi thức dậy, giận mình sao thức dậy chi cho bị hụt ăn! Rồi tôi cứ nằm co ro trên giường mà nhớ. Lạ lùng, sao tôi cứ nhớ người dưng.
Hồi mùa hè rồi về Sài Gòn, tôi với chồng chạy xe vòng vòng Sài Gòn Chợ Lớn, xem người ta sinh sống làm ăn, chụp hình để dành coi chơi. Lúc trở qua Mỹ, tụi này đưa hình cho bạn bè bà con bên này xem. Nhiều người chưa từng đến Sài Gòn, thậm chí không có chút kiến thức gì về thành phố Á đông xa lắc ấy. Cho nên dễ hiểu là họ nhìn hình nào cũng thấy lạ lùng. Tụi này có gần một ngàn tấm hình chụp ngẫu nhiên tùy hứng khi đang rong ruỗi trên đường phố. Rất nhiều hình ảnh chụp rồi để đó. Khi bày ra cho khách xem, mình mới có dịp ngắm những tấm ảnh ấy lần đầu. Với ý định ban đầu muốn giới thiệu với khách cảnh vật hay và nơi chốn thú vị của thành phố, tôi càng lúc càng bối rối vì những tấm hình Sài Gòn của tôi chẳng cho thấy mấy cảnh trí , mà hình nào cũng toàn người ta.

Này cảnh người ta trên chuyến phà Thủ Thiêm. Khách chăm chú nghe tôi phụ đề về giòng sông Sài Gòn và bến Bạch Đằng, nhưng trí tưởng tượng của họ dừng lại trên gương mặt những người đang xuống phà. Họ có vẻ như đang đi học hay đi làm. Họ có vẻ như vội vả và lo toan. Họ có vẻ như biết mình đi đâu và làm gì. Họ có vẻ như người bình dân và lương thiện. Tôi không quen biết người nào trong số họ để nói thêm về lai lịch, cuộc đời, gia đình hay công việc của họ. Tôi đâu dám nói họ ước mơ gì hay có nỗi buồn chi. Tôi lúc này nhìn họ trong hình, cũng như những người khách của tôi ngắm họ trong ảnh. Nhưng khách thì ngắm nghía tò mò thú vị, mà tôi thì phồng mũi đỏ, mắt nhòa đi, nghẹn ngào. Tôi làm sao vậy? Tôi nói tôi nhớ những người này. Khách không hiểu, mà tôi cũng không thể tìm đủ ngôn từ để diễn giải được cảm xúc này. Sao tôi nhìn người dưng trong ảnh mà xúc động mủi lòng?

Đây là anh chàng bán hành tỏi ớt ở rìa chợ Bình Tây, tôi chẳng biết anh tên gì mấy tuổi có vợ con chưa. Xem ra công ăn việc làm của anh không lớn lắm mà cũng không tệ. Ngày ngày anh bào hành xay ớt, buôn bán lai rai, giàu không bằng ai, nhưng chắc sống được. Nhìn mặt anh không có vẻ gì lo lắng ngày mai sống ra sao, mặc dù cái quầy hàng của anh hết sức tạm bợ. Khách hỏi mỗi ngày anh thu nhập được bao nhiêu? Tôi ước chừng không quá mười đô la. Khách nói trông anh ta vui vẻ nhỉ? Tôi nói người Sài Gòn hay cười. Tôi nói đại, mà không ngờ lời nói đại được minh họa sống động bằng hàng loạt những người trong ảnh chụp ngẫu nhiên.

Hai chị bán rau cải này tôi cũng không kịp hỏi tên khi xin phép chụp hình. Chợ ở ngoại thành, bên kia bờ sông Sài Gòn, cách bến phà Thủ Thiêm một quãng đường xa. Chợ không đông, buôn bán chắc không lời mấy. Nhưng trông hai chị cười tươi chưa! Tôi thử hình dung hai chị quanh năm buôn bán ở chợ, không nghỉ ngày chủ nhật hay ngày lễ. Có lẽ mùng một Tết nghỉ một ngày sau bốn năm đêm thức trắng bán chợ Tết. Có thể trong năm ngày vía Bà hay ngày kỵ giỗ trong gia đình, các chị nghỉ một ngày đi hành hương hay ở nhà lo đám. Có thể chồng chị cũng chăm chỉ làm ăn, cũng có thể anh ta uống rượu vô rồi sanh sự, cũng có thể chị chưa có chồng. Tôi đâu biết chị có hay tự hỏi lẩm cẩm như tôi “Hạnh phúc là gì? Sống có gì vui?” Nhìn các chị bây giờ có thể hình dung thưở mười tám đôi mươi các chị xinh đẹp duyên dáng lắm.
Cô bé bán vé số này cũng xinh xắn duyên dáng làm sao. Tôi nhớ có trò chuyện với em mấy câu, em nói năng thông minh. Những câu đối đáp vu vơ bây giờ tôi không nhớ từng lời, nhưng cảm giác còn đọng lại tươi mát như hương xuân. Cảm giác chạm tay vào một mầm cây, vào một nụ hoa, vào niềm hy vọng. Tôi biết đường phố đầy cạm bẫy, cuộc sống thực tế của một đứa bé bán vé số không lãng mạn chút nào. Mỗi ngày em đi bộ bao nhiêu dặm đường với đôi chân bé nhỏ nứt nẻ? Bao nhiêu cảnh đời chụp giựt nơi phố thị bày diễn trước mắt em hàng ngày? Tâm hồn em làm sao đừng thui chột trước sự xua đuổi phủ phàng hay ghẻ lạnh dửng dưng? Em có biết không, cách em một đại dương, tôi ngắm gương mặt em mỗi ngày khi nhớ Sài Gòn, để ánh mắt và nụ cười em nuôi dưỡng trong tôi điều vô giá em có: niềm hy vọng.

Tôi hình dung những người mua vé số của em bé. Có thể là ông già bán dao này. Có thể ông chẳng bao giờ trúng số, như cả đời ông có được may mắn gì đâu? Nhưng ông vẫn cười tít mắt nhe hàm lợi không răng và nói “Tui từng trải qua chiến tranh, người ta chết chóc đui què, tui sống nhăn lành lặn, vậy là may lắm rồi, chỉ xui một cái là bị nghèo thôi.” Ông có nghề làm dao phay, có chiếc xe đạp cọc cạch chở dao đi bán dạo. Ngã tư ông dừng chân tiếp thị con dao phay có cái dù quảng cáo Coca Cola che trên quầy vé số, phía trên đầu ông dây điện chằng chịt quanh tấm bảng “Đại lý điện thoại công cộng” và công ty tư nhân “xúc tiến giới thiệu việc làm”. Một thế giới đang toàn cầu hóa, điện tử hóa, tồn tại đâu đó và bên cạnh ông. Ông vẫn nắm chặt con dao phay của mình và tít mắt cười.

Chắc đang có người cười tôi: nhớ Sài Gòn mà nhớ ông già Hốc Môn bán dao phay, nhớ con nhỏ bán vé số dạo, nhớ anh chàng băm ớt tỏi, nhớ chị bán cá, bán rau! Thì tôi cũng có nhớ nhiều thứ khác nữa. Nhưng mà tôi nhớ lắm người dưng!